" Mü'min sadece midesini, kafir ise yedi bağırsağını birden doldurmak için yer (-içer). (h.ş.- buharî)

SIHHAT

“Bedeni korumak, onun sıhhatini te’min ve hıfzetmek akdem-i ferâizdendir.1 Mevlây-ı Müte’âl “ve lâ tülkû bi eydîküm ile’t-tehlüketi” 2 buyuruyor. Bu emirde, beden ve sıhhat tehlikesinden korunmak, onun kapılarını seddetmek birinci dereceyi ihrâz eder. Her iş sıhhate vâbestedir.3 Bu olmadıkça gerek din gerek dünya işleri tam ve kâmil olmaz. Onun için bazı ekâbir “el ılmu ılmân, ılmu’l ebdân, sümme ilmu’l-edyân”4sözlerini söyleyerek ilm-i ebdânı, ilm-i edyân üzerine tercih eylemiştir. Bu sözlerden murad sırf sıhhate ehemmiyet vermek noktasına ma’tuftur. Biz her işin kemâline tâlib olacağız. Aşağısı ile veyahut vasatı ile iktifâ etmeyeceğiz.

Sıhhat, niam-ı azîme-i Mevlâ’dandır.5 Fakat devâmı zamanında kıymeti en az takdîr olunur. Ona şükür vazîfe-i ibâdet ve ubûdiyettir.6 Bu nîmet-i uzmâyı7 elden gidermek, muhafaza etmek, yahut onu tahrîb eylemek kendi elimizdedir. Her hâlde, irademizi, vaktimizi, sıhhatimizin hüsn-i muhâfazasına8 sarfetmeliyiz...”

“Az ye, çok yaşa... Bu dünyada insanların çoğu lezzet almak için yerler. Biz ise yaşamak için yaşayacak kadar yeriz.” (Süleyman Hilmi Tunahan k.s.)

Lugatçe:

1- Akdem-i ferâiz: Farzların en önde geleni

2- Ayet-i Kerime’nin meâli «Kendinizi tehlikeye atmayınız.» (Bakara Süresi, 195)

3- Vâbeste: Bağlı

4- “İlim ikidir. Bedenler ile alâkalı yani tıp ilimleri, bundan sonra dîn ilimleri”

5-Niam-ı azîme-i Mevlâ: Allah’ın büyük nimetleri

6- Vazîfe-i ibâdet ve ubûdiyet: İbâdet ve kulluk vazifesi

7- Nîmet-i uzmâ: Büyük nimet

8- Hüsn-i muhâfaza: İyi muhafaza

SIHHAT REÇETESİ

İbrahim Hakkı Erzurumî meşhur eseri “marifetnâme”de “sıhhatin korunma çareleri ve bu hususta dikkat edilecek esaslar” kısmında şöyle diyor:

“Ey aziz! Hikmet ehli demişlerdir ki:

Hastalığın başladığı yer midedir. Mideye giren besinler hazım ile vücûda yayılır. Hazımsızlık veya hazımda zorlanma vücudun dengesini bozar.

Mideye, hazmedemeyeceği veya hazımda zorlanacağı yiyecekleri doldurmak, gücünden fazla yükleme yapmak sağlığı bozar.

Yazın güneşten sakınmak, gölgeli yerlerde gezmek ve oturmak, safra maddesini mahveden soğuk yiyecek ve içeceklere alışmaktan çekinmek, ısıtılıp kurutulan yemeklerden sakınmak, hıyar, kavun gibi sulu meyveleri bol yemek, beyaz ve ketenden yapılmış elbiseleri giymek, soğuk su ile yıkanmak, sabahın soğuğundan, öğle vaktinin sıcağından çekinmek. Kışın ise yünlü elbise giyip, yağlı yemekler yemek vücut için çok faydalıdır.

Vücudun her organını, özelliğine göre işletmek faydalıdır. Meselâ; eller, eşyâyı kaldırıp indirmekle, ciğerleri, bol ve temiz hava alıp vermekle, ayak yürümekle, hâfıza okuma ve ezberleme ile kuvvet kazanır ve gelişir.

Ata binmek, bütün vücudu harekete geçirdiği için çok faydalıdır. Vücudu işleten yarışlar, deniz sporları gibi oyunlar da çok faydalıdır. Gerçi kazanan sevinçli, yenilen üzüntülüdür. Fakat ne olursa olsun müsabakalı oyunlar her zaman vücuda faydalıdır. Gemiye binmek, deniz seyahati, kan ve safra gibi sıvıların akımını ve hazmı kolaylaştırdığı için faydalıdır. Vücuttaki su birikimini, hattâ cüzzam gibi hastalıkları bile iyi eder. Mümkün olduğu kadar istifra etmemeli. Çünkü; kusma, faydalı gıdayı da dışarı atar.

İtidal, orta yollu hareket vücuda sıhhat, insana izzet, dîne hizmet kazandırır...

BEYİT:
Mide tehî ten dürüst.
Kise tehi din dürüst

(Mide boş olursa vucud sağlam, kese boş olursa dîn sağlam olur.)